Mổ Bắt Vít Cột Sống Rồi Có Phải Mổ Lại Để Tháo Vít Không?

Mổ bắt vít cột sống xong, nhiều người bệnh lo: vít để trong người cả đời có sao không, có phải mổ lần nữa để tháo ra không? Câu trả lời phụ thuộc vào lý do bạn được bắt vít. Với mổ hàn xương (làm cứng) cột sống do thoái hóa, trượt đốt sống, hẹp ống sống, phần lớn người bệnh KHÔNG cần tháo vít nếu không có triệu chứng. Với gãy đốt sống được cố định mà không hàn xương, tháo vít sau khi xương liền đôi khi có lợi. Bài viết giải thích khi nào nên tháo, khi nào không, và những điều cần biết khi sống chung với vít cột sống.

“Bác sĩ ơi, mổ xong mấy năm rồi, giờ tôi đi lại bình thường, nhưng trong lưng vẫn còn mấy cái vít. Có phải mổ lần nữa để tháo ra không? Để trong người lâu có bị gỉ, có hại gì không?” Đây là câu hỏi tôi gặp gần như hằng tuần ở phòng khám, từ những người bệnh đã từng được mổ bắt vít cột sống – có khi ở bệnh viện chúng tôi, có khi ở nơi khác.

Ở nước ta, nhiều người quen với chuyện “mổ gãy xương thì một năm sau mổ lại tháo nẹp”, nên nghĩ rằng vít cột sống cũng vậy. Thực ra, cột sống khác với xương tay, xương chân. Câu trả lời đúng không phải “có” hay “không” cho tất cả mọi người, mà phụ thuộc vào việc ban đầu bạn được bắt vít để làm gì. Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu rõ điều đó, để bớt lo lắng và biết khi nào cần quay lại gặp bác sĩ.

Vì sao bác sĩ phải bắt vít vào cột sống?

Vít cột sống (thường là vít qua cuống sống, nối với nhau bằng thanh dọc) có nhiệm vụ giữ cho các đốt sống đứng yên, đúng vị trí trong thời gian xương lành. Có hai tình huống chính, và đây chính là chìa khóa để trả lời câu hỏi tháo hay không tháo:

• Mổ hàn xương (làm cứng) cột sống: dùng trong trượt đốt sống, mất vững cột sống, hẹp ống sống nặng phải cắt nhiều xương, thoát vị đĩa đệm tái phát nhiều lần… Bác sĩ đặt xương ghép hoặc miếng đệm (cage) giữa hai đốt sống, rồi bắt vít để giữ yên cho đến khi hai đốt sống liền thành một khối. Mục tiêu là đoạn đó KHÔNG cử động nữa.
• Cố định gãy đốt sống: sau tai nạn, ngã cao, đốt sống bị vỡ hoặc mất vững. Vít giữ cho đốt sống gãy không xẹp thêm, không chèn ép tủy và rễ thần kinh trong lúc xương tự liền. Ở một số người, bác sĩ cố định mà KHÔNG hàn xương, với mong muốn sau này đoạn cột sống vẫn cử động được.
• Ngoài ra còn các trường hợp đặc biệt như chỉnh vẹo cột sống, u cột sống, lao hoặc nhiễm trùng cột sống – mỗi trường hợp có cách tính riêng, cần hỏi trực tiếp bác sĩ đã mổ cho mình.

Trường hợp 1: Mổ hàn xương – phần lớn không cần tháo

Khi đã hàn xương thành công, hai (hoặc nhiều) đốt sống đã liền thành một khối xương vững chắc. Lúc này, chính khối xương liền mới là thứ chịu lực, còn vít chỉ “ngồi yên” bên cạnh. Tháo vít ra cũng không giúp đoạn cột sống đó cử động lại được, vì xương đã liền rồi.

Thông tin dành cho người bệnh của Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ (MedlinePlus) cũng nói rõ: sau khi khối hàn xương lành hoàn toàn thì có thể tháo vít và thanh nối, nhưng việc tháo là KHÔNG cần thiết, trừ khi chúng gây khó chịu cho người bệnh. Đây cũng là cách làm phổ biến của các phẫu thuật viên cột sống trên thế giới và ở nước ta.

Vậy để vít trong người cả đời có sao không? Phần lớn vít cột sống hiện nay làm bằng hợp kim titan – loại vật liệu được chọn chính vì bền, tương thích tốt với cơ thể. Rất nhiều người sống chung với vít cột sống hàng chục năm mà không gặp vấn đề gì. Bạn không cần lo vít “gỉ” hay “ngấm độc” theo kiểu kim loại thông thường.

Khi nào người đã hàn xương vẫn có thể phải tháo vít?

Dù phần lớn không cần tháo, vẫn có một số tình huống bác sĩ phải cân nhắc mổ lấy vít:

• Nhiễm trùng: đây là lý do quan trọng nhất. Các tổng quan y khoa cho thấy nhiễm trùng sớm (vài tuần đầu sau mổ) thường được xử trí bằng mổ làm sạch và dùng kháng sinh kéo dài mà vẫn GIỮ vít, vì lúc đó xương chưa liền, tháo vít sẽ làm cột sống mất vững. Còn nhiễm trùng muộn, âm ỉ, khi xương đã liền, thì tháo hoặc thay vít thường được đặt ra.
• Vít lỏng, gãy vít, gãy thanh nối: thường đi kèm tình trạng xương không liền (khớp giả). Khi đó vấn đề không chỉ là tháo vít, mà là mổ lại để làm cho xương liền.
• Vít nằm sát da, cộm, đau khi nằm ngửa hay khi tì lưng vào ghế – hay gặp ở người gầy.
• Vít đặt lệch, chạm vào rễ thần kinh gây đau, tê lan xuống chân.
• Cần mổ thêm ở tầng kế bên (thoái hóa tầng kế cận): đôi khi bác sĩ phải tháo hoặc nối dài hệ thống vít cũ. Hiện nay một số kỹ thuật nội soi cho phép giải ép thần kinh mà không cần động đến vít cũ, tùy từng trường hợp.

Trường hợp 2: Bắt vít cố định gãy đốt sống – có thể cân nhắc tháo

Đây là nhóm mà câu hỏi “có nên tháo vít không” được bàn luận nhiều nhất. Khi bác sĩ chỉ cố định gãy xương mà không hàn xương, các khớp nhỏ phía sau của đoạn cột sống vẫn còn. Sau khi đốt sống gãy đã liền, nếu tháo vít, đoạn cột sống có cơ hội cử động trở lại phần nào.

Một nghiên cứu ở Hàn Quốc đăng trên tạp chí Spine (2015) so sánh 45 người bệnh gãy vỡ đốt sống ngực–thắt lưng đã liền xương được tháo vít với 45 người tương đồng về tuổi, giới vẫn giữ vít. Sau 1 và 2 năm, nhóm tháo vít có điểm đau lưng và mức độ hạn chế sinh hoạt tốt hơn. Góc cử động của đoạn cột sống từng gãy tăng từ khoảng 1,6 độ lúc tháo vít lên khoảng 5,8 độ sau một năm.

Một nghiên cứu khác (2021) trên 31 người bệnh được bắt vít qua da không hàn xương cho thấy: tháo vít trong vòng 12 tháng sau mổ giúp giữ lại cử động đoạn cột sống tốt hơn. Tuy nhiên, có 4/31 người (12,9%) bị gù tái phát sau khi tháo vít, chủ yếu ở những người lúc bị gãy đã gù nặng (góc gù từ 20 độ trở lên). Không ai bị đau hơn sau khi tháo vít.

Một nghiên cứu năm 2026 trên 137 người bệnh gãy vỡ đốt sống thắt lưng được cố định không hàn xương lại phát hiện: ở khoảng 42% số đoạn cột sống, các khớp nhỏ phía sau đã TỰ LIỀN DÍNH, chủ yếu trong 6 tháng đầu. Ở những đoạn đã tự liền, cử động giảm rõ – nghĩa là tháo vít muộn có thể không còn mang lại lợi ích về cử động như mong đợi. Các tác giả khuyên nên chụp CT đánh giá các khớp này trước khi quyết định tháo vít.

Tháo vít có phải là “mổ nhẹ” không?

Nhiều người nghĩ tháo vít thì đơn giản hơn lúc bắt vít. Đúng là thường nhẹ hơn, nhưng đó vẫn là một cuộc mổ thật sự: phải gây mê, mở lại vết mổ cũ, bóc tách qua mô sẹo. Có những điều bạn cần biết trước:

• Không phải lúc nào cũng hết đau. Một nghiên cứu ở Mỹ trên thanh thiếu niên đã mổ chỉnh vẹo cột sống cho thấy trong 43 em tháo vít vì đau, chỉ khoảng 40% đỡ đau sau mổ. Đau lưng sau mổ cột sống có rất nhiều nguyên nhân, không phải cứ do vít.
• Có thể phát hiện nhiễm trùng âm ỉ. Cũng trong nghiên cứu trên, 16 trong số 43 em tháo vít vì đau có kết quả nuôi cấy vi khuẩn dương tính lúc mổ. Vì vậy đau kéo dài sau mổ cột sống luôn cần được khám kỹ, xét nghiệm, chứ không chỉ uống thuốc giảm đau cho qua.
• Nguy cơ mất độ chỉnh. Ở người đã chỉnh vẹo hay chỉnh gù, tháo vít có thể làm đường cong trở lại một phần, nhất là khi có nhiễm trùng.
• Các rủi ro chung của mọi cuộc mổ: chảy máu, nhiễm trùng vết mổ, rách màng cứng, rủi ro gây mê – nhất là ở người cao tuổi, có bệnh tim mạch, tiểu đường, loãng xương.

Vì thế, tôi thường nói với người bệnh: không đau, không vướng, phim chụp ổn thì không cần “tháo cho yên tâm”. Ngược lại, có đau thì đừng vội nghĩ tháo vít là xong – cần tìm đúng nguyên nhân trước.

Sống chung với vít cột sống: những câu hỏi thường gặp

• Có chụp MRI được không? Phần lớn vít titan hiện nay vẫn cho phép chụp MRI, nhưng hình ảnh quanh vít có thể bị nhiễu. Luôn báo cho nơi chụp biết bạn có vít trong người và mang theo giấy ra viện. Đôi khi bác sĩ sẽ chỉ định chụp CT thay thế.
• Qua cổng an ninh sân bay có kêu không? Có thể có, có thể không, tùy máy. Bạn chỉ cần báo với nhân viên an ninh và mang theo giấy tờ ra viện nếu cần.
• Có cần kiêng vận động mãi không? Không. Sau khi xương đã liền và được bác sĩ cho phép, bạn nên đi bộ, tập cơ lưng–bụng đều đặn. Vận động hợp lý giúp bảo vệ các tầng cột sống còn lại.
• Trời lạnh có đau hơn vì có sắt trong người không? Nhiều người cảm thấy lưng mỏi hơn khi trời lạnh, nhưng điều này thường liên quan đến cơ, mô sẹo và các tầng cột sống khác hơn là do bản thân vít. Nếu đau rõ rệt, kéo dài, hãy đi khám.
• Bao lâu thì phải chụp kiểm tra? Thường bác sĩ hẹn chụp X-quang ở các mốc vài tháng đầu và khoảng 1 năm để xem xương liền. Sau đó, nếu ổn định, không cần chụp thường xuyên, trừ khi có triệu chứng mới.

Điều trị khi bị đau sau mổ bắt vít: đi từng bước

Nếu bạn vẫn đau sau mổ, cách xử trí cũng đi theo bậc thang như mọi bệnh cột sống khác, sau khi bác sĩ đã loại trừ các nguyên nhân nguy hiểm:

• Bậc 1 – Bảo tồn: thuốc giảm đau theo đơn bác sĩ, vật lý trị liệu, tập phục hồi chức năng cơ lưng–bụng, điều chỉnh tư thế làm việc, giảm cân nếu thừa cân, bỏ thuốc lá (thuốc lá làm xương chậm liền).
• Bậc 2 – Thăm dò và can thiệp: chụp X-quang cúi–ngửa, CT để xem xương đã liền chưa, vít có lỏng không; xét nghiệm viêm khi nghi nhiễm trùng; tiêm giảm đau tại chỗ trong một số trường hợp chọn lọc.
• Bậc 3 – Phẫu thuật: tháo vít, thay vít, mổ lại cho xương liền, hoặc giải ép thần kinh – chỉ khi đã tìm ra nguyên nhân cụ thể mà phẫu thuật có thể giải quyết được.

Làm gì để vít “làm việc” tốt và xương liền chắc?

• Bỏ thuốc lá hoàn toàn – đây là một trong những yếu tố gây chậm liền xương quan trọng nhất.
• Kiểm tra và điều trị loãng xương nếu có, nhất là phụ nữ sau mãn kinh và người trên 60 tuổi. Xương xốp làm vít dễ lỏng.
• Đi bộ sớm theo hướng dẫn, tăng dần quãng đường. Tránh bê vật nặng, vặn xoắn người mạnh trong vài tháng đầu.
• Tập cơ bụng, cơ lưng nhẹ nhàng theo chương trình phục hồi chức năng, tránh tự tập các động tác uốn cong, xoay vặn mạnh khi chưa được phép.
• Kiểm soát tốt đường huyết nếu bị tiểu đường – vừa giúp liền xương, vừa giảm nguy cơ nhiễm trùng.
• Giữ cân nặng hợp lý để giảm tải cho cả đoạn đã mổ và các tầng còn lại.
• Tái khám đúng hẹn, mang theo phim cũ để bác sĩ so sánh.

Lời kết

Vít cột sống không phải là “vật lạ” cứ phải lấy ra cho bằng được. Với phần lớn người được mổ hàn xương, vít có thể nằm yên trong người suốt đời mà không gây hại gì, và không cần mổ thêm lần nữa chỉ để tháo vít. Với người được cố định gãy đốt sống không hàn xương, tháo vít có thể là một lựa chọn hợp lý – nhưng cần bác sĩ đánh giá kỹ thời điểm, mức độ liền xương và tình trạng các khớp.

Điều quan trọng nhất là đừng tự quyết định dựa trên lời kể của người quen, và cũng đừng bỏ qua những dấu hiệu bất thường như sốt, chảy dịch vết mổ, đau tăng dần hay tê yếu chân. Nếu bạn đang băn khoăn về hệ thống vít trong lưng mình, hãy mang theo phim chụp và giấy ra viện, đến gặp bác sĩ chuyên khoa cột sống để được tư vấn đúng cho trường hợp của riêng bạn.