40% ca gãy xương do loãng xương toàn cầu xảy ra ở nam giới. Tỷ lệ tử vong sau gãy xương hông ở đàn ông cao hơn phụ nữ. Vậy tại sao đến hơn 80% nam giới mắc bệnh vẫn chưa được điều trị? Hiểu đúng dịch tễ, nguyên nhân và cơ chế phân tử — để không trở thành một trong số đó.
Nếu ai đó nói với bạn rằng loãng xương là bệnh của phụ nữ — người đó đã sai. Và sự sai lầm này đang khiến hàng triệu đàn ông trên thế giới bỏ qua một mối nguy âm thầm đang gặm nhấm xương của họ từng ngày.
Ông H., 68 tuổi, kỹ sư về hưu. Vào buổi sáng tháng 3, ông khiêng thùng nước lên tầng hai — một việc ông đã làm hàng trăm lần. Lần đó, ông nghe tiếng 'rắc' ở lưng. Phim chụp sau đó cho thấy hai đốt sống thắt lưng đã xẹp. Chẩn đoán: loãng xương nặng, T-score -3.2. Ông chưa bao giờ được ai khuyên đi đo mật độ xương.
Con số đáng kinh ngạc
Theo báo cáo của Tổ chức Loãng xương Quốc tế (IOF) và nghiên cứu đăng trên PMC năm 2023: trong số 9 triệu ca gãy xương do loãng xương toàn cầu năm 2000, 40% xảy ra ở nam giới. Tỷ lệ tử vong sau gãy xương hông ở đàn ông cao hơn phụ nữ — trong năm đầu sau gãy, tỷ lệ tử vong dao động 20-24%. Chưa đến 20% nam giới mắc loãng xương được điều trị.
Tại sao đàn ông vẫn loãng xương?
Xương của đàn ông được bảo vệ bởi testosterone trực tiếp và estrogen gián tiếp. Nhưng sau tuổi 50-60, quá trình mất xương bắt đầu tăng tốc. Ở nam giới suy sinh dục, sự giảm testosterone dẫn đến giảm aromatization thành estrogen — chính estrogen nội sinh giảm là nguyên nhân trực tiếp gây mất xương, không phải testosterone.
Nguyên nhân thứ phát ở nam giới
- Suy sinh dục: thiếu testosterone → giảm estrogen nội sinh → mất xương
- Corticosteroid mãn tính: ức chế osteoblast, tăng calcium niệu, giảm hấp thu calcium
- Liệu pháp triệt androgen (ADT) điều trị ung thư tuyến tiền liệt: mật độ xương giảm 2-3%/năm
- Lạm dụng rượu bia: ức chế osteoblast, giảm hấp thu canxi
- Bệnh lý nội tiết: cường giáp, cường tuyến cận giáp, hội chứng Cushing
- Bệnh lý tiêu hóa mãn tính: kém hấp thu canxi và vitamin D
Nhận diện nguy cơ
- Tuổi trên 70 hoặc đang dùng corticosteroid trên 3 tháng
- Đang điều trị ung thư tuyến tiền liệt bằng ADT — nhóm nguy cơ cao nhất
- Uống rượu nhiều (trên 3 đơn vị/ngày) hoặc hút thuốc lá
- BMI thấp (dưới 20) hoặc giảm cân nhanh không chủ đích
- Tiểu đường type 1, cường giáp, suy sinh dục
- Đã từng gãy xương khi va chạm nhẹ sau tuổi 50
Bạn có 2 yếu tố trở lên? Hãy đề nghị bác sĩ chỉ định đo mật độ xương DXA. Đây là xét nghiệm không xâm lấn, chưa đến 15 phút, và cho kết quả chính xác nhất về tình trạng xương.